BÀI HỌC "NHIỆT THÀNH"

 Linh Bảo

 

Ngày .... tháng ... ...năm 2002

 

Kính gửi anh Minh,

 

Trong lúc tôi đang "vui thú điền viên" nghĩa là tưới cây cỏ ở vườn sau th́ nhận được điện thoại của anh.  Mở đầu anh nói ngay là do anh Ngô Thế Vinh giới thiệu.   Anh Vinh là người bạn từ 40 năm trước.  Với thân t́nh ấy, nghe anh bảo viết một bài cho số Thế Kỷ 21 đặc san về Nhất Linh, làm tôi không biết "ca bài con cá" ra sao.

 

Thú thực tôi sống ở nước ngoài nhiều hơn ở trong nước nên kỷ niệm với tiền bối Nhất Linh rất ít. Nếu nói thế để từ chối th́ anh sẽ trách tôi tránh né và anh Vinh cũng sẽ không vui.

Sau khi nghĩ kỹ, tôi viết thư này cho anh và sẽ cố t́m kiếm soi mói kư ức xem có ǵ liên hệ đến anh Nhất Linh kể hết cho anh biết, rồi tùy anh muốn bắt muốn tha sao cũng được.

 

Tuổi đời của tôi đă cao. Đă được phép nói trước quên sau, lẩm ca lẩm cẩm một cách hợp pháp.  Làm sao tôi có thể nhớ lại được những ǵ đă xảy ra  nửa thế kỷ trước.  Vậy anh cho phép tôi kể lại từ buổi đầu tiên cơ duyên nào quen biết anh Nhất Linh để dần dần gỡ ra manh mối nhé.

 

...Không nhớ rơ ngày tháng....Năm ấy sau khi thành phố Quảng Châu thất thủ. (1949) Cộng Quân hoàn toàn chiếm được lănh thổ Trung Hoa, Quân Tưởng Giới Thạch rút chạy ra Đài Loan.  Sinh viên ngoại quốc được hưởng trợ cấp của ông Tưởng cố nhiên là phải cháy tứ tán. Ai về nước nấy .

 

Sinh viên Việt Nam cố nhiên cũng chạy nếu có thể, nghĩa là nếu có tiền để chạy. Trong số sinh viên  Việt Nam ở Quảng Châu chỉ c̣n sót hai người, tôi và một anh bạn học lớp Ngữ Ngôn Hệ. Măi một năm sau tôi mới thoát ra Macao, rồi đến Hồng Kông.  Nơi đây có vài gia đ́nh Việt Nam đinh cư từ lâu đếm được trên đầu ngón tay.

 

Qua một bà bạn Việt Nam, tôi được quen anh Trương Bảo Sơn và Chị Nguyễn Thị Vinh.  Thấy tôi một ḿnh chạy loạn, tứ cố vô thân, anh chị rất thương mến tôi, coi tôi như em gái, săn sóc đủ mọi thứ.  Nhờ thân t́nh ấy tôi đưa cho chị Vinh xem tập nhật kư của tôi viết, kể lại cuộc sống của sinh viên Việt Nam tại Trung Sơn Đại Học ở Quảng Châu.

 

Thời kỳ Cộng Quân chưa chiếm được Nam Kinh, chánh phủ của Tưởng Giới Thạch đă bảo trợ cho mỗi nước Đông Nam Á 8 sinh viên vào Đại Học.  Sinh viên tất cả các nước khác đều có chánh phủ của họ làm hậu thuẫn.  Riêng VN lúc ấy đang rối loạn, không có ai cho là quan trọng phải để tâm đến.

 

Anh Vũ Quốc Hùng, một giáo sư Việt Nam đang dạy ở đấy, đứng lên cầm đầu nhóm sinh viên "không bảo trợ" ấy.  Anh đem anh em lên Nam Kinh, ngày ngày vào Bộ Giáo Dục can thiệp điều đ́nh xin cho sinh viên Việt Nam vào học mà không cần phải có một chánh phủ nào chánh thức làm hậu thuẫn.   Cuộc vận động xem như bán le le giữa đồng, không ngờ thế mà được chấp nhận.

 

Tập nhật kư của tôi kể cuộc sống của anh em từ lúc đang chờ đợi...Mỗi sáng nấu một nồi cháo lỏng, ăn xong đi thư viện học suốt ngày, chiều về th́ nồi cháo c̣n lại đă đặc. Và đó là buổi "cơm chiều" của anh em.

 

Nhật kư kể lại những ngày chạy bán sống bán chết khi Cộng quân tiến vào Nam Kinh và Quốc quân rút lui.  Dân chúng kẻ chạy tới, người chạy lui, rối rít cả lên, mà kết cục vẫn như kiến ḅ miệng chén.

 

Tiếp đến kể cuộc sống của sinh viên c̣n lại trong trường dưới chính thể mới.  Tập nhật kư nhỏ ấy tôi gọi là Gió Bắc, v́ tôi bị suyễn nặng từ bé, và mỗi khi gió Bắc thổi th́ cơn hen suyễn lại nổi lên thảm khốc.

 

Chị Vinh đọc xong Gió Bắc chắc cho là cũng vui vui nên đưa cho anh Nhất Linh đọc. Anh  Nhất Linh bảo tôi viết lại thành truyện ở ngồi thứ ba, đừng giữ lối viết Nhật kư.  V́ thời ấy độc giả chưa quen nghe "cái tôi" vốn dễ ghét của bất cứ tác giả nào.  Anh Nhất Linh cũng đề nghị đổi tên Gió Bấc hay hơn chữ Gió Bắc tôi đă dùng.

 

Tôi làm theo lời anh và Gió Bấc, cuốn truyện đầu tay của Linh Bảo ra đời.

 

Tôi không nhớ lúc c̣n ở Quảng Châu, thường được theo anh em đi thăm những vị lăo tiền bối, và tiền bối.......cách mạng. Tôi quên mất tên của các vị ấy, mà họ cũng không hề nhớ đến một cô bé lẫn lộn trong đám sinh viên lưu vong.  Tôi cũng không nhớ tôi đă có dịp gặp anh Nhất Linh tại Quảng Châu hay Hong Kong không.

 

Măi đến lúc Chị Vinh và anh Bảo Sơn dọn nhà về Việt Nam.  Tôi cũng có dịp về VN hai lần nên được gặp anh Nhất Linh trong vài cuộc họp mặt với anh chị Sơn Vinh và các anh em khác.  Thỉnh thoảng tôi được anh chị Vinh đón đi ăn phở với anh Nhất Linh và món chả cá Hà Nội được ăn lần đầu tiên trong đời cũng do anh thết đăi.  Anh cho phép tôi được đến nhà anh bất cứ lúc nào nếu có cần ǵ phải học hỏi.

 

Việc Gió Bấc tác phẩm đầu tay được Nhất Linh xuất bản là một bất ngờ cho tôi. Chủ tâm tôi chỉ ghi lại như một nhật kư chứ không nghĩ xa hơn. Nếu tôi không đưa sách cho chị Vinh xem th́ những sách về sau có thể ...c̣n lâu.

 

Từ đó những truyện ngắn của Linh Bảo đều đăng ở Tân Phong tạp chí của anh Nhất Linh . Có lần anh chữa lại câu kết một truyện ngắn,  theo ư anh là cho có vẻ nghịch ngợm như tính nết của Linh Bảo. Tôi không thích câu kết đổi lại như thế và nói cho anh biết. Từ đó về sau bài của tôi, anh chỉ chữa lại chính tả dấu hỏi ngă nếu cần, chứ không bao giờ thay đổi ǵ khác .

 

Tôi c̣n nhớ lần đầu tiên được ngồi ăn phở với anh chị Sơn Vinh và anh Nhất Linh, tôi có một cảm khái đặc biệt.  Ngày xửa ngày xưa, lúc c̣n ở nhà đọc Phong Hoá, Ngày Nay, đọc các sách của anh Nhất Linh, ngưỡng mộ anh như một bậc thầy rất xa vời....Thế mà không ngờ trong đời có lúc đuợc ngồi ăn chung một bàn...Nh́n tay anh cầm đũa run run, tôi ngờ rằng sức khỏe của anh đă bắt đầu suy kém.

 

Tôi có thể quên và được quyền quên tất cả mọi kỷ niệm, kư ức... tất cả mọi vui buồn trong đời.  Nhưng không bao giờ quên được lời khuyên rất quan trọng của anh :

 

- Phải nhiệt thành trong tất cả mọi trường hợp.  Bất cứ làm ǵ cho ḿnh hay cho người, bao giờ cũng phải đầy nhiệt thành.  Làm việc với nhiệt thành không bao giờ nản, đối thoại với nhiệt thành, không bao giờ chán, thời gian trôi qua nhẹ nhàng.....

Sống nhiệt thành là cuộc sống thần tiên...Thương yêu nhiệt thành mới đáng thương yêu ....

 

Lúc ấy tôi đă hỏi lại anh:

 

- Nhưng nếu lỡ có sự việc ǵ mà ḿnh không cảm thấy "nhiệt thành" được th́ sao?

 

Anh trả lời không ngần ngại:

 

- Th́ de ra, cũng một cách nhiệt thành chứ sao!

 

À ra thế !!!

 

Anh Minh, tôi không biết ǵ quan trọng về anh Nhất Linh, ngoài bài học "Nhiệt Thành" anh trao truyền và tôi đă cố gắng giữ ǵn đừng đánh mất.

 

Tôi kèm theo phóng ảnh ba bức thư của anh Nhất Linh về chuyện xuất bản sách . Tất cả thư từ anh đều viết tay và hơi khó đọc.   Trong một thư đề tên Hoa, đó là một trong những tên "vượt biên" trước khi thành ra Linh Bảo.

 

Linh Bảo
13 tháng 5, 2002
Trích trong báo Thế Kỷ 21, số 159 - 07/ 2002 (Tưởng Niệm Nhất Linh)

 

(LB điều chỉnh 13/10/2008)