BÀI HỌC "NHIỆT THÀNH"
Linh Bảo
Ngày .... tháng ... ...năm 2002
Kính gửi anh Minh,
Trong lúc tôi đang "vui thú
điền viên" nghĩa là tưới cây cỏ ở
vườn sau th́ nhận được điện
thoại của anh.
Mở đầu anh nói ngay là do anh Ngô Thế Vinh giới
thiệu. Anh Vinh là người bạn
từ 40 năm trước. Với thân t́nh
ấy, nghe anh bảo viết một bài cho số Thế
Kỷ 21 đặc san về Nhất Linh, làm tôi không
biết "ca bài con cá" ra sao.
Thú thực tôi sống ở
nước ngoài nhiều hơn ở trong nước nên
kỷ niệm với tiền bối Nhất Linh rất
ít. Nếu
nói thế để từ chối th́ anh sẽ trách tôi
tránh né và anh Vinh cũng sẽ không vui.
Sau khi nghĩ kỹ, tôi viết thư này
cho anh và sẽ cố t́m kiếm soi mói kư ức xem có ǵ liên
hệ đến anh Nhất Linh kể hết cho anh
biết, rồi tùy anh muốn bắt muốn tha sao cũng
được.
Tuổi đời của tôi
đă cao. Đă
được phép nói trước quên sau, lẩm ca lẩm
cẩm một cách hợp pháp. Làm sao tôi có thể
nhớ lại được những ǵ đă xảy ra nửa thế kỷ trước. Vậy anh cho phép tôi kể lại từ buổi
đầu tiên cơ duyên nào quen biết anh Nhất Linh
để dần dần gỡ ra manh mối nhé.
...Không nhớ rơ ngày tháng....Năm ấy
sau khi thành phố Quảng Châu thất thủ. (1949) Cộng Quân hoàn toàn chiếm được
lănh thổ Trung Hoa, Quân Tưởng Giới Thạch rút
chạy ra Đài Loan. Sinh viên ngoại
quốc được hưởng trợ cấp của
ông Tưởng cố nhiên là phải cháy tứ tán. Ai
về nước nấy .
Sinh viên Việt Nam cố nhiên cũng
chạy nếu có thể, nghĩa là nếu có tiền
để chạy. Trong số sinh viên Việt Nam ở
Quảng Châu chỉ c̣n sót hai người, tôi và một anh
bạn học lớp Ngữ Ngôn Hệ. Măi một năm
sau tôi mới thoát ra Macao, rồi đến Hồng
Kông. Nơi đây có vài gia đ́nh Việt
Qua một bà bạn Việt
Thời kỳ Cộng Quân chưa
chiếm được Nam Kinh, chánh phủ của
Tưởng Giới Thạch đă bảo trợ cho
mỗi nước Đông
Anh Vũ Quốc Hùng, một giáo sư
Việt Nam đang dạy ở đấy, đứng lên
cầm đầu nhóm sinh viên "không bảo trợ"
ấy. Anh đem anh em lên Nam Kinh, ngày ngày vào Bộ Giáo
Dục can thiệp điều đ́nh xin cho sinh viên
Việt
Tập nhật kư của tôi kể
cuộc sống của anh em từ lúc đang chờ
đợi...Mỗi sáng nấu một nồi cháo lỏng, ăn xong đi thư viện học
suốt ngày, chiều về th́ nồi cháo c̣n lại đă
đặc. Và đó là buổi "cơm
chiều" của anh em.
Nhật kư kể lại những
ngày chạy bán sống bán chết khi Cộng quân tiến
vào
Tiếp đến kể
cuộc sống của sinh viên c̣n lại trong trường
dưới chính thể mới. Tập nhật kư nhỏ ấy tôi
gọi là Gió Bắc, v́ tôi bị suyễn nặng từ bé,
và mỗi khi gió Bắc thổi th́ cơn hen suyễn
lại nổi lên thảm khốc.
Chị Vinh đọc xong Gió
Bắc chắc cho là cũng vui vui nên đưa cho anh
Nhất Linh đọc. Anh Nhất Linh bảo tôi viết lại
thành truyện ở ngồi thứ ba, đừng giữ
lối viết Nhật kư. V́ thời
ấy độc giả chưa quen nghe "cái tôi"
vốn dễ ghét của bất cứ tác giả nào.
Anh Nhất Linh cũng đề nghị
đổi tên Gió Bấc hay hơn chữ Gió Bắc tôi
đă dùng.
Tôi làm theo lời anh và
Gió Bấc, cuốn truyện đầu tay của Linh
Bảo ra đời.
Tôi không nhớ lúc c̣n ở Quảng Châu,
thường được theo anh em
đi thăm những vị lăo tiền bối, và tiền
bối.......cách mạng. Tôi quên mất tên của các vị
ấy, mà họ cũng không hề nhớ đến
một cô bé lẫn lộn trong đám sinh viên lưu
vong. Tôi cũng không nhớ tôi đă có dịp gặp
anh Nhất Linh tại Quảng Châu hay
Măi đến lúc Chị Vinh và anh
Bảo Sơn dọn nhà về Việt
Việc Gió Bấc tác phẩm đầu tay được Nhất Linh xuất
bản là một bất ngờ cho tôi. Chủ
tâm tôi chỉ ghi lại như một nhật kư chứ
không nghĩ xa hơn. Nếu tôi không
đưa sách cho chị Vinh xem th́ những sách về sau có
thể ...c̣n lâu.
Từ đó những truyện ngắn
của Linh Bảo đều đăng ở Tân Phong
tạp chí của anh Nhất Linh . Có
lần anh chữa lại câu kết một truyện
ngắn, theo ư anh là cho có vẻ
nghịch ngợm như tính nết của Linh Bảo. Tôi không thích câu kết đổi lại như
thế và nói cho anh biết. Từ đó về sau bài
của tôi, anh chỉ chữa lại chính tả dấu
hỏi ngă nếu cần, chứ không bao giờ thay
đổi ǵ khác .
Tôi c̣n nhớ lần đầu tiên
được ngồi ăn phở với anh chị
Sơn Vinh và anh Nhất Linh, tôi có một cảm khái
đặc biệt. Ngày xửa ngày xưa, lúc c̣n ở
nhà đọc Phong Hoá, Ngày Nay, đọc các sách của anh
Nhất Linh, ngưỡng mộ anh như một bậc
thầy rất xa vời....Thế mà không ngờ trong
đời có lúc đuợc ngồi ăn chung một
bàn...Nh́n tay anh cầm đũa run run, tôi ngờ rằng
sức khỏe của anh đă bắt đầu suy kém.
Tôi có thể quên và được
quyền quên tất cả mọi kỷ niệm, kư
ức... tất cả mọi vui buồn trong
đời. Nhưng không bao giờ quên được
lời khuyên rất quan trọng của anh :
- Phải nhiệt
thành trong tất cả mọi trường hợp.
Bất cứ làm ǵ cho ḿnh hay cho người, bao giờ
cũng phải đầy nhiệt thành. Làm việc
với nhiệt thành không bao giờ nản, đối
thoại với nhiệt thành, không bao giờ chán, thời
gian trôi qua nhẹ nhàng.....
Sống
nhiệt thành là cuộc sống thần tiên...Thương
yêu nhiệt thành mới đáng thương yêu
....
Lúc ấy tôi đă hỏi lại anh:
- Nhưng nếu lỡ có sự việc
ǵ mà ḿnh không cảm thấy "nhiệt thành"
được th́ sao?
Anh trả lời không ngần ngại:
- Th́ de ra, cũng một cách nhiệt thành
chứ sao!
À ra thế !!!
Anh Minh, tôi không biết ǵ quan trọng
về anh Nhất Linh, ngoài bài học "Nhiệt Thành"
anh trao truyền và tôi đă cố gắng giữ ǵn
đừng đánh mất.
Tôi kèm theo phóng ảnh ba bức thư
của anh Nhất Linh về chuyện xuất bản sách . Tất cả thư
từ anh đều viết tay và hơi khó đọc.
Trong một thư đề tên Hoa,
đó là một trong những tên "vượt biên"
trước khi thành ra Linh Bảo.
Linh Bảo
13 tháng 5, 2002
Trích trong báo Thế Kỷ 21, số 159 - 07/ 2002
(Tưởng Niệm Nhất Linh)
(LB điều chỉnh 13/10/2008)