Mớ Tóc Rối


(trích trong tuyển tập Mây Tần)

Mớ tóc rối từ trong một xó góc nào đó bay ra. Nó không đủ sức để bay cao,v́ gió chỉ thổi qua khoảng không đánh phần phật tấm màn căng che nắng, gió không thể thổi tung nó lên, thổi bay nó ra khơi. Đây là sân thượng, một thế giới riêng biệt của hành khách hạng tư trong chuyến tàu thủy từ Hương Cảng đi Pháp.
Mớ tóc rối lẫn lộn của hành khách đàn bà rụng ra. Tất cả bị gió thổi dồn lại, và những sợi tóc t́m nhau, quyện lấy nhau, không phân biệt màu da, chủng tộc. Tóc của thiếu nữ Âu Châu vàng óng ánh, lúc gió thổi tung lên, trông nhẹ như bông tơ phấp phới. Tóc của các cô gái Phù Tang đen mướt, nhưng cứng và thô. Các cô này trông lạnh như tiền. Không ai thấy các cô để lộ ra một cảm xúc ǵ trên mặt. Một vài nữ khách khác lai Âu Á – hay không lai nhưng cố làm ra vẻ lai - tóc hung hung. Có một bà c̣n giữ nguyên cả búi tóc xám và hàm răng đen, ngày ngày trải chiếu trên sàn tàu ngồi ăn trầu. Bà trả lời mọi người là bà theo con “ về xứ”, làm các cô Ấn Độ cứ ngẩn người ra. Chắc các cô đang moi móc trong kư ức, để nhớ xem Âu Châu có nơi nào đàn bà ăn trầu, răng đen và ngồi xếp chân xuống sàn gỗ. Bởi v́ bà nói “chánh phủ cho tôi hồi hương“ cơ mà! Các cô đen, tóc quăn tít từng sợi một và có vẻ không hợp tác với nhau tí nào. Các cô gái Việt và Trung Hoa, tóc nâu đậm, mềm dịu, óng ả, rất dể thương.
Mớ tóc rối ấy, bây giờ không c̣n phân biệt được từ đâu đến nữa. Nó bay lung tung trên sàn. Các bà Việt Nam trải chiếu nằm mơ màng ngắm trời mây, thấy nó sà vào đầu ḿnh, vội vă xua như xua ruồi.
Mớ tóc mỗi lần bị hất hủi lại bay đi t́m đất lành dừng lại nơi khác. Chúng nép dưới gót giày một thiếu nữ Mỹ, và nghe được câu chuyện cô ta đang kể với cô gái Việt. Cô Mỹ này được tất cả các bạn cùng đi hạng tư của chuyến tàu gọi là “Công chúa” mà không ai hiểu tại sao. Cô Mỹ rất thích nói, cô gái Việt thích nghe lạiø biết cách gợi hứng, nên hai người bắt được nhau, chuyện nhiều như gặp cố nhân.
Cô Mỹ ngừng tay đan áo bảo:
-Tôi thích con lắm chị ạ. Nếu tôi có một đứa con, tôi sẽ yêu nó vô cùng.
-Chồng chị đâu?
-Tôi chưa kết hôn.
Cô Việt ngạc nhiên hỏi:
-Thế năm nay chị bao nhiêu tuổi?
-Tôi ba mươi lăm tuổi.
- Ờ, ờ ba mươi lăm tuổi à, ba mươi làm th́ c̣n tre ûlắm!
Cô Mỹ cười sung sướng:
-Tôi c̣n năm năm nữa để sinh đẻ và lấy chồng. Nhưng nếu tôi không gặp lại “ anh ấy “th́ tôi không lấy ai nữa!
Cô Việt không dám tỏ vẻ kinh ngạc hơn về tuổi tác. Thực không ai ngờ, cô ấy mới ba mươi lăm tuổi. Đầu tóc cô nửa bạc nửa nâu. Nó đă mang cái vẻ tiêu muối mà phần muối nhiều hơn tiêu. Người cô chậm chạp, bé nhỏ gầy c̣m. H́nh như các khớp xương đă bắt đầu co rút lại. Đuôi mắt nhăn nheo nhưng nụ cười hiền từ vui vẻ, như mắt của bà cười đùa với cháu bé. Thế mà cô chỉ mới có ba mươi lăm tuổi!
Cô nói tiếp:
-Chúng tôi yêu nhau từ thuở mới biết yêu. Anh ấy được mời sang Nga làm cố vấn. Ngày tôi có giấy phép được theo đi th́ tàu Nga sang chậm. Tôi đợi hơn một tháng, vẫn chưa có tin tức chắc chắn là ngày nào sẽ có tàu, nên tôi đổi ư, không muốn đi nữa. Tôi đến sứ quán Nga để từ chối không đi, họ giao hẹn nếu lần ấy tôi không đi, th́ sẽ không bao giờ được phép đi lại. Tôi kư giấy thuận, và một tuần sau có tàu đến. Chị biết không, tôi gần điên luôn, ốm nằm trên giường suốt một tháng trời.
-Anh ấy bây giờ cưới vợ chưa?
-Chưa, nhưng mà . . . hừ, đàn ông!
-Chị chưa đủ tư cách để chán đàn ông. Chị chỉ yêu có một người và người ấy cũng yêu chị, vẫn c̣n chờ chị. Có ǵ buồn phiền làm chị chán được!
-Chị không biết, bên trong c̣n nhiều phức tạp lắm. Chúng tôi đă trả nhẫn đính hôn ngay sau khi tôi không chịu đi Nga. Về sau, c̣n có một người muốn cưới tôi, nhưng anh ta bắt buộc tôi phải sống chung với cha mẹ chồng, v́ thế nên chuyện không thành. Lại một lần nữa, ù một anh chàng giàu lắm. Anh ta có một cái đồn điền rất lớn, nhưng giao hẹn rằng, cưới xong, tôi sẽ phải về ở nhà quê giữ ḅ với anh ta suốt đời, nên tôi từ chối.
Cô Việt nói một câu vô thưởng vô phạt:
-Chắc ngày xưa có nhiều người yêu chị lắm?
Cô Mỹ cười sung sướng:
- Úi chà ,nhiều lắm, nhiều lắm . . . nhưng mà . . khó ngửi lắm! Ngay đến anh ấy là người tôi yêu quí, mà nhiều khi tôi cũng chịu không nổi. Chẳng hạn như lúc tôi đang ngồi yên ở bàn, th́ anh ấy bảo tôi đi chải đầu, chải xong lại trở về bàn ngồi. Thực là mất hết cả tự do, mất th́ giờ, mất công vô cùng!
-Nhưng đời chị chưa từng bị thất vọng. Chưa có kinh nghiệm bản thân.
-Kinh nghiệm của các bạn tôi chưa đủ làm tôi lạnh gáy sao?
-Cũng có thể, nhưng có khi chưa đủ làm ḿnh tin. Vả lại, lắm lúc người ta hy vọng rằng ḿnh sẽ may mắn hơn người khác, hay là lần này không ngu như lần trước. Người ta có thể thấtvọng rất nhiều lần, miễn là không lần nào giống lần nào th́ không biết chán, và đời vẫn c̣n đủ hấp dẫn để tin tưởng, rồi thất vọng một thất vọng mới!
-Với tôi, chỉ một lần để “ làm mẫu” cũng đủ lắm rồi! Món ngon không cần nhiều, chỉ cần ăn lấy vị! Tôi kể chuyện tôi rồi, bây giờ đến lượt chị. Chị đi Âu Châu làm ǵ?
-“Đi” là một công việc quan trọng nhất trong đời tôi.
-Chị nói sao?
-Chồng tôi nói rằng theo đuổi tán tỉnh tôi là một công việc anh ấy thích thú nhất. Bây giờ, anh ấy coi việc nghiên cứu và theo đuổi tôi là một “ sự nghiệp” trong đời. C̣n tôi, trốn chạy anh ấy là một việc quan trọng và thú vị nhất mà tôi phải làm, cũng suốt đời!
Cô Mỹ vỗ tay cười:
-Aha, thú nhỉ! Thế th́ vợ chồng chị chắc giống như một đôi gà chọi, gặp nhau là mảnh đất đang đứng phải thành ra một băi chiến trường.
Một cô Trung Hoa đứng cạnh cũng nói góp:
-C̣n tôi, chồng đă có người đàn bà khác săn sóc hộ. Tôi đi Anh. Gia đ́nh cha mẹ tôi đều ở bên ấy.
Cô Mỹ gật đầu:
-Đấy, tôi đă bảo mà: Đàn ông giống như con chó, ai ném mẩu xương là chúng xông đến vồ lấy ngay.
Một cô bé người Ư, ngày thường vẫn ngồi nói chuyện với cả bọn, cắp tay một sĩ quan Pháp đi ngang qua. Cô Tàu gọi:
-Này, lại đây, có chuyện hay lắm!
Cô Ư lắc đầu, kéo vội chàng trai đi nơi khác.
Cô Tàu trề môi:
-Hừ, nó vừa câu được một thằng th́ đi riêng ngay. Cứ ngồi đây nói chuyện, ai thèm tranh của nó đâu, mà giấu như .. mèo giấu . . .
Cô Mỹ cười:
-Thôi, tức làm ǵ, đàn bà giống như con chó, vớ được mẩu xương vụn, vội vàng tha đi nơi khác, ăn giấu ăn diếm một ḿnh, sợ con khác tranh mất.
Cô Việt hỏi:
-Chị nhiều ư kiến thực. Vừa mới bảo đàn ông là chó, đàn bà là xương, bây giờ ngược lại, đàn bà là chó, đàn ông là xương. Vậy đúng thật ra, ai là xương, ai là chó?
-Ai cũng xương, mà ai cũng chó.
Cô Việt thấy cạnh đấy có mấy thanh niên đang nh́n các cô, liền hỏi:
-Thế theo ư chị, mấy anh chàng trai thanh niên anh tuấn kia là đàn chó đang nh́n chúng ḿnh là xương mà thèm rỏ dăi, hay chúng ḿnh là mấy con cho đói, đến một cái xương khô cũng không có để gặm cho đỡ ghiền?
Cả ba cùng phá lên cười, v́ không ai trả lời được.
Cô Mỹ bỗng để chân xuống đất, đạp phải mớ tóc rối, vội co chân và kêu rú lên như đạp phải chuột con.
Mớ tóc rối bị vứt tung, bay đi nơi khác. Nó bay là là một lúc, rồi dừng lại trên lưng một sinh viên . Anh chàng đang tán mănh các cô đi Luân Đôn học nữ khán hộ:
-Các chị phải chú ư lắm mới được. Lúc các chị học xong th́ bao nhiêu tuổi? Gần ba mươi, trời ơi, khó lấy chồng lắm! Phải lấy một người ba mươi lăm hay bốn mươi, mà cỡ ấy th́ vợ con cả rồi! Chả nhẽ lại “ cưới “ một cậu độ hai mươi lăm, chỉ đáng làm em ḿnh. Mà đàn bà bao giờ cũng già trước, chả mấy chốc sẽ giống như bà lăo đi cạnh cậu con trai đầu ḷng, c̣n ra thể thống ǵ nữa! Chả nhẽ tôi lại khuyên các chị lấy chồng “hỏa tốc” ngay bây giờ! Hừ, đáng tiếc thật! Chỉ có tôi, gọi là “ đáng mặt anh hào”, đáng được các chị sửa túi nâng khăn, th́ tôi đă trót có vợ mất rồi!
-Thế c̣n nói làm ǵ?
-Chả dám giấu các chị, ngày xưa tôi tán gái giỏi lắm. Tôi đă nói th́ kiến trong lỗ, rắn trong hang cũng phải ḅ ra. Thế mà tôi đă phải theo đuổi vợ tôi đến một năm rưởi, nghĩa là đúng mười tám tháng mới cưới được đấy chị ạ. Trong khi ấy, nếu tôi tán các cô khác, th́ lâu lắm cũng chỉ một tháng là cùng.
-Mười tám tháng, đáng lẽ mười tám cô, phải không? Hoài quá nhỉ, phí cả thời gian, có khi may ra được những hơn muời tám cô cơ đấy!
-Tôi nói thiệt mà. Chị đừng vội mỉa mai. Tôi cưới vợ tôi chỉ v́ bà mẹ vợ tốt quá, thương tôi quá, tôi nể quá mà phải cưới!
Cả bọn phá lên cười:
-À th́ ra thế. Mẹ vợ thương, chứ vợ không thương, thảo nào!
Một cô trông thấy mớ tóc rối sau lưng anh chàng, vội phủi hộ, và cả bọn cùng kéo nhau xuống pḥng ăn, v́ chuông đă gọi giờ ăn lớp thứ hai.
Trời tối dần, bể yên tĩnh, gió rất nhẹ. Hành khách xuống bớt, chỉ c̣n vài người ở lại hứng gió đêm. Mớ tóc rối lang thang một lúc rồi dừng lại trên mái tóc của một thiếu nữ Trung Hoa đang ngồi cạnh mấy chàng trai Tây BanNha.
-Em có biết không, khi người Tây Ban Nha chúng tôi yêu, th́ chúng tôi làm như thế này: chàng dắt nàng đi dạo ở công viên, chàng hái một đóa hoa đưa cho nàng và bảo:” Tôi tặng em đóa hoa này, dù nó rất đẹp nhưng t́nh tôi yêu em c̣n đẹp hơn. Dù đời hoa không bền, nhưng t́nh tôi yêu em bền vững đến muôn đời, và mùi hương thơm ngát của hoa sẽ măi măi phảng phất, vương vấn trong ḷng chúng ta”. Chàng để đóa hoa trong tay nàng và nâng tay nàng lên môi hôn.
Anh chàng vừa “ lư thuyết” vừa “ thực hành”. Cô bé vội vàng giật tay lại.
-Bâygiờ em cho tôi biết, ở xứ Trung Hoa cổ kính của em, khi người ta yêu th́ người ta phải làm như thế nào?
-Nhà trai phải nhờ bà mối đem lễ vật đến nhà gái để hỏi. Phải sêu, tết, năm bảy lễ. Chàng trai c̣n phải lễ đến sói trán ra ấy. Lại c̣n so đôi tuổi này . ..
-Tại sao lại so đôi tuổi?
-Để xem ngày giờ sinh của đôi trẻ có hợp nhau không. Nếu hợp th́ sẽ làm ăn thịnh vượng, sinh con đàn cháu đống. Nếu không hợp th́ vợ chồng sẽ ghét nhau như quân thù, gia đ́nh lụn bại.
-Thế th́ rắc rối quá. Đời mới, cũng nên phiên phiến đi một chút chứ! Con cái, sinh độ hai ba đứa đủ rồi, sinh ra cho lắm, chỉ làm kho åḿnh, khổ chúng, chứ được ích lợi ǵ? Với lại, t́nh của con người phải đi trực tiếp mới cảm thông nhau được, nếu phải qua trung gian, biết đâu chả v́ thế mà thành hận ngh́n đời?
Anh chàng vuốt tóc cô bé. Thấy mớ tóc rối, anh đưa cho cô xem,rồi vứt đi như đă lập được một kỳcông.
Mớ tóc sà lên vai cô Việt, lúcấy đang đứng ngắm trăng một ḿnh. Một ông lăo Ấn Độ, lúc nào cũng say sưa và rất bẩn thỉu, đến cạnh cô ta, hỏi:
-Ḱa cô, trăng đẹp quá nhỉ?
Xem dáng cô Việt hơi ngao ngán: Trăng đẹp đến như thế, biển đẹp đến như thế, mà phải ngắm với một lăo say.
-Cô đi Âu Châu làm ǵ?
-Đi cho rộng kiến văn.
-Rộng kiến văn để làm ǵ? Về Bombay với tôi đi. Xứ tôi rất thịnh vượng, cái ǵ cũng mua được, miễn ḿnh có tiền. Tôi làm chủ bốn khách sạn, hai chiếc xe hơi. Cô muốn ǵ tôi cũng sắm nổi. Về Bombay với tôi cô nhé. Ừ đi! Trên tàu này ban đầu ai cũng chê tôi bẩn, nhưng từ khi thấy tôi kư cái ngân phiếu năm mươi ngàn quan cho mấy đứa trẻ mồ côi con Bà Năm, họ hết ghét tôi, không chê tôi bẩn nữa. Nhưng chỉ có một ḿnh cô c̣n tránh tôi. Tôi sợ đôi mắt sáng quắc của cô. Tôi sợ cái nh́n như đọc suốt tư tưởng trong đầu người ta của cô. Nhưng những lúc cô mơ mộng một ḿnh, tôi muốn uống cặp mắt của cô lắm. Tôi đọc cho cô nghe một bài thơ Ấn Độ dịch ra tiếng Anh nhé...
Cô Việt quay đi nơi khác.
-Cô về Bombay với tôi cô nhéù. Tôi có năm ngh́n con ḅ sữa, đủ cung phụng . ..
Hắn ta thấy mớ tóc rối trên vai cô Việt, lấy tay phủi hộ, làm cô sợ, giật ḿnh kêu thét lên và chạy nhào xuống cầu thang. Anh chàng Tích Lan lúc ấy vừa đi lên, chận cô lại hỏi:
-Việc ǵ thế cô?
-Lăo say. Hắn ta dám tán tôi. Mả phát nhà lăo ta giàu th́ mặc xác lăo chứ! Có mấy đồng xu ten, rồi tưởng là muốn mua ai cũng được!
Cậu bé xăn tay áo, bậm môi:
-Nó dám láo hở, để tôi ném nó xuống biển!
-Thôi,tha cho lăo, say biết ǵ. Mà anh cũng liệu hồn, đừng có làm anh hùng rơm. Chính nó ném anh xuống biển ấy. Gắng lớn lên vài năm nữa, rồi sẽ so găng nhé!
Anh chàng Tích Lan mười tám tuổi ấy gầy g̣ bé nhỏ, nhưng ngay khi mới từ Comlombo lên tàu, anh ta đă tán một lượt khắp cả các cô. Với ai, cậu bé cũng có vẻ say mê điên cuồng, làm các cô sợ, không dám bắt chuyện. Cuối cùng, hắn viết thư cho một cô bé Thượng Hải mới mười ba tuổi, hẹn là hắn sẽ chờ cô bé sáu năm nữa, làm mẹ con cô bé cứ cười đau quặn cả bụng.
-Thôi chào mẹ nhé. Mẹ về pḥng ngủ đi. Có ai bắt nạt, mẹ cứ bảo con.
Cậu bé thấy số phận ḿnh hẩm hiu nên đổi chiến lược, quay ra gọi tất cả mọi người bằng mẹ, để họ trả lời vài câu cho đỡ buồn.
Mớ tóc rối lại theo gió bay tung, bay ṿng quanh trong khu vực sàn tàu, cố hết sức vẫn không thể bay cao hơn để thoát ra ngoài. Khi người ta vứt đi, nó lại theo chiều gió bay ngược trở lại.
Trên con tàu lênh đênh giữa bể khơi, có biết bao nhiêu là tinh hoa và cả rác bẩn của bốn phương góp lại. Cuộc sống bị thu hẹp, tuy tầm mắt người ta có thể phóng ra tận biển khơi rất xa, và nh́n lên không trung rất rộng. Nhưng chỉ được nh́n mà chân tay như bị trói buộc, giới hạn hoạt động chỉ quanh quẩn trong pḥng ngủ chật không chen được chân và cái sàn tàu đông đúc như họp chợ. Tâm tính của con người cũng đâm ra nhỏ mọn lắm điều. Suốt ngày, mọi người chỉ ngỗi đợi ăn và tán tỉnh nhau, hay chỉ trích, nói xấu lẫn nhau. Rồi nịnh nhau, tâng bốc nhau. Cũng có lúc d́m nhau, tuy không có mục đích ǵ cả.
Mớ tóc rối không hề được hoan nghênh ấy, đă ngợp với những mẫu chuyện đầy t́nh người. Suốt ngày, nó bay cuống cuồng trong không gian, mơ được thoát kiếp, được trở về trên mái tóc xanh mướt của thiếu nữ, để được bàn tay yêu mến âu yếm vuốt ve.
Nhưng mớ tóc rối không trở về được với nguồn cội, không tự tiêu diệt được ḿnh, nên chẳng biết đến bao giờ mới gặp lại được bàn tay thân ái.


Linh Bảo – 1959